Chúng tôi tới trường THCS Gia Cẩm vào dịp các em đang luyện tập cho một chương trình văn nghệ của trường. Những điệu Xoan cổ, những câu hát dân ca được các em say sưa luyện tập cho thấy phong trào hát Xoan đang thực sự đi vào trường học.
Trường THCS Gia Cẩm là một trong số các trường học tích cực thực hiện phong trào “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” cũng như chương trình đưa Hát Xoan vào trường học. Trước việc bảo tồn, phát huy những giá trị của hát Xoan thì đưa Xoan tiếp cận với thế hệ trẻ là điều vô cùng cần thiết. Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân trong dịp dự lễ Khai mạc Du lịch về cội nguồn và vinh danh hát Xoan tại Phú Thọ đã nhấn mạnh tới việc cần thiết đưa hát Xoan vào trường học, để tới năm 2015, tất cả các trường học đều có học sinh biết hát Xoan. Tỉnh cũng đã có Chương trình hành động bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa cần bảo vệ khẩn cấp của nhân loại hát Xoan Phú Thọ, trong đó việc đưa hát Xoan vào trường học là một mục tiêu quan trọng.
- Các em học sinh say mê luyện tập
Thế hệ trẻ là đối tượng khá năng động, nhạy bén, nhưng để hát Xoan vào trong trường học, cần khơi dậy niềm say mê, hứng thú ở các em. Trường THCS Gia Cẩm đã có nhiều hoạt động sôi nổi để các em học sinh có những bước tiếp cận với loại hình nghệ thuật này từ dễ đến khó. Để làm được điều đó, phong trào xây dựng những tiết mục văn nghệ đã được Ban giám hiệu nhà trường thực hiện; các đội văn nghệ được thành lập từ các chi đội, tập luyện và biểu diễn trong các dịp kỷ niệm. Vừa qua, trong cuộc thi “Tiếng hát dân ca cán bộ giáo viên, học sinh chào mừng kỉ niệm 50 năm ngày thành lập thành phố Việt Trì”, trường tổ chức cho giáo viên và học sinh tập văn nghệ và đạt giải Khuyến khích với tiết mục Xoan cổ “Đóng đám” và liên khúc dân ca các vùng miền.
Vừa qua, trường cũng đã tổ chức cho các em học sinh luyện tập chuẩn bị cho cuộc thi “Tiếng hát dân ca học sinh THCS Gia Cẩm”. Cuộc thi diễn ra trong tất cả các khối 6, 7, 8, 9, gồm 24 chi đội. Các giáo viên, học sinh say sưa luyện tập trong các chi đội của mình, mỗi lớp chọn ra hai tiết mục 1 dân ca, 1 xoan cổ tham gia sơ khảo và trình diễn. Trường đã mời nghệ nhân phường Xoan Kim Đức tới truyền dạy cho các giáo viên và học sinh. Thông qua lớp tập huấn, các giáo viên đã hiểu rõ về nguồn gốc ra đời của Hát Xoan, biết hát, hát đúng và hát hay các làn điệu Xoan và các làn điệu dân ca khác của Phú Thọ cùng các vùng miền trong cả nước. Với các em học sinh, việc học hát Xoan giúp hiểu thêm các làn điệu dân ca, thêm yêu quê hương, đất nước và tạo nên ý thức giữ gìn bản sắc văn hoá của quê hương, dân tộc mình. Các tiết mục như “Mó cá”, “Xin huê”, “Đố chữ” “Cây đa quán dốc”, “Xe chỉ vá may”, “Đi cấy”… đã thực sự tạo nên niềm hứng thú đối với các em.
Cô Thanh – Giáo viên chủ nhiệm lớp lớp 6E cho biết: “Việc đưa hát Xoan vào trường học nhằm giúp các em hiểu được giá trị của hát Xoan và trách nhiệm giữ gìn di sản này. Thực tế, lời của hát Xoan rất khó, nhưng qua những buổi học, chúng tôi nhận thấy các em rất thích thú, say mê luyện tập”. Có thể nói còn nhiều khó khăn và thách thức khi lưu giữ và phát huy giá trị của hát Xoan. Bởi nhớ được lời Xoan cổ đã khó, hát và biểu diễn thuần thục Xoan còn khó hơn nhiều lần, nhất là với học sinh. Xoan cổ khó từ lời hát, ngữ điệu đến nghĩa. Nhìn các em học sinh chăm chú với những tiết mục biểu diễn, những khuôn mặt non nớt thấm mồ hôi mới thấy sự nhiệt tình cũng như nhiều khó khăn trong quá trình tiếp cận hát Xoan của các em. Em Nguyễn Minh Anh, học sinh lớp 7C tâm sự: “Hát Xoan tuy khó, nhưng chúng em luyện tập cảm thấy rất vui. Từ việc được các bác nghệ nhân, các thầy cô truyền dạy, chúng em tự tập theo nhóm với nhau. Những giờ ra chơi, việc tập hát Xoan với chúng em rất thú vị.”
Từ sự hào hứng của các em học sinh cho thấy việc đưa Xoan vào trường học đã có nhiều tín hiệu đáng mừng. Tuy nhiên, để Xoan không bị mai một và giữ được đặc trưng của nó, cần đầu tư hơn nữa để các em học sinh có thể dễ dàng tiếp thu, học hỏi. Dân ca nói chung và Xoan nói riêng là loại hình diễn xướng dân gian, có môi trường diễn xướng của nó. Cái hay, cái đẹp của Xoan, của dân ca và sự quyết định sống còn của nó chính là ở môi trường diễn xướng, không gian nghệ thuật ấy. Bởi vậy, chúng ta cần tạo điều kiện để các em được tới các phường Xoan cổ, được thấy các nghệ nhân trình diễn Xoan trong không gian nghệ thuật của mình. Điều đó giúp cho Xoan giữ đúng được bản sắc, tránh tình trạng truyền dạy khô cứng, qua đó sẽ gây được niềm say mê hứng thú ở các em học sinh.
Bà Nguyễn Thị Lịch, Trùm phường Xoan An Thái, thành phố Việt Trì luôn trăn trở với việc truyền lại những điệu hát xoan cho thế hệ trẻ. Bà đã từng mở lớp dạy hát Xoan cho trẻ nhỏ. Bà luôn hi vọng những mầm non này sẽ lớn lên cùng với Xoan để những câu hát cửa đình mãi được bảo tồn, gìn giữ.
Các giáo viên trẻ của Trường THCS Gia Cẩm là những người tích cực nhất trong phong trào văn nghệ, dạy và học hát Xoan ở Trường. Các cô tâm sự: Việc học hát Xoan không chỉ đơn thuần là dạy cho các em biết hát dân ca, mà còn giúp cho các học sinh hiểu và tự ý thức được những giá trị từ các làn điệu dân ca của quê hương, đất nước mình; cũng từ đó định hướng cho thị hiếu thưởng thức âm nhạc của thế hệ trẻ. Trong niềm vui, các cô cho biết, trường sẽ tiếp tục phát huy phong trào văn nghệ của mình, đưa những bài hát Xoan thêm gần gũi với các em học sinh, và trường học sẽ luôn ngan vang những điệu hát Xoan. Đó là niềm phấn khởi, tự hào và cũng là đóng góp nhỏ bé của các thầy trò đối với việc hát Xoan – làn điệu dân ca của miền quê Phú Thọ được vinh dự trở thành Di sản phi vật thể của thế giới.
Nguyễn Thị Loan – Báo Phú Thọ
Đóng góp mới